Metraj, bir inşaat projesinde inşaatı meydana getiren tüm yapı elemanlarının oluşumunda kullanılacak olan malzeme ve yapılacak olan tüm işin miktarını tespit etmek amacıyla yapılan bir hesaplama çalışmasıdır. Yapıların uygulanmasının yanında maliyet analizi de önemlidir. İş kalemlerinin maliyet analizine hesaplanan miktarlara biz metraj diyoruz. Örneğin, yapılacak olan döşemeye, merdivene ya da kirişe ne kadar beton, kalıp gidecek bunun belirlenmesi için metraj hesabının yapılması gereklidir. Tüm bu çalışmada yapı elemanları ayrı ayrı ölçülerek, bu ölçümlerin cetvele aktarılması gerekmektedir. Örneğin kalıp metrajında alan kullanılır, beton metrajında hacim kullanılır, kazı metrajında hacim kullanılır, duvar metrajında belirli bir kalınlık olduğu için alan kullanılır, bazı elemanlarda adet kullanılır vb. birimlere göre metraj cetveli hazırlanır. Metraj iş yapılmadan önce oluşturulur.  Metraj cetvelinin iş öncesinde hazırlanmasının sebebi aslında ihale öncesi iş kalemlerini görmek, iş programları hazırlamak ve bunlara göre de hakediş tablolarını çıkarmaktır. Ancak iş bittikten sonra da nereye ne kadar harcanmış görebilmek için de oluşturulabilir.

İçindekiler

  1. Metraj Hesabı Nasıl Yapılır?
  2. Metraj Birimleri Nelerdir?
  3. Metraj Hesabı Nerede Kullanılır?
  4. Metraj Cetveli Nedir?
  5. Metraj Çıkarırken Hangi Noktalara Dikkat Edilmesi Gerekir?

1.Metraj Hesabı Nasıl Yapılır?

Metraj, proje üzerinde gösterilebilecek bir işlemdir. Aynı zamanda yapının olduğu yer üzerinde de ölçüm çalışması yapılabilir. Keşif işlemleri, bütçe ve hakediş çalışmaları gibi farklı alanlarda kullanılabildiğinden metrajın nasıl hesaplanacağını öngörmek için tek bir yöntemden bahsetmek mümkün değildir. Bu işlemi yaparken genel olarak iş kalemleri birimlerine göre gerekli ölçümler yapılmalıdır. Uzunluk, alan ölçümleri farklı birimler üzerinden yapılmaktadır. Metraj çalışmalarında ölçümler için;

  • Uzunluk ölçümlerinde metre cinsinden
  • Alan ölçümlerinde en ve boy ölçümü çarpılarak metrekare cinsinden
  • Hacim ölçümleri en, boy ve yükseklik ölçümleri çarpılarak metreküp cinsinden
  • Ağırlık ölçümleri tartılarak

işlem yapılır. Bu nedenle metraj çıkarma çalışmalarında hangi alanda ölçüm yapılacaksa o ölçüm alanı iyi bir şekilde incelenmeli ve çalışmaları yapılmalıdır. Yanlış bir ölçüm birimi kullanımı sonucunda tüm proje hatalı olarak gösterilebilir. Ayrıca yapının bölümleri arasında o yapıya ait tüm elemanlar detaylarıyla, ayrı ayrı gösterilmelidir.

2.Metraj Birimleri Nelerdir?

Metraj çıkarma işlemi yapmadan önce hangi kalemin hangi birim karşılığında hesaplandığını bilmek gerekir. İnşaatta sıklıkla kullanılan metraj birimlerini aşağıdaki listeden inceleyebilirsiniz.

  • Kazı İşleri-m³
  • Kaplamalar-m²
  • Toprak Taşıma-m³
  • Yarım Tuğla Duvar-m²
  • Blokaj-m³
  • Kalın Tuğla Duvar-m³
  • Büz Döşeme-m
  • Denizlikler-m
  • Beton İşleri-m³
  • Bordürler-m
  • Betonarme Demirleri-ton
  • Sıva, Boya İşleri-m²
  • İksalar-m²
  • Badana-m²
  • Kalıplar-m²
  • Mozaik-m²
  • İskeleler-m²
  • Yalıtım İşleri-m²
  • Moloz Taş Duvar-m³
  • Ahşap Doğrama-m²
  • Kesme Taş Duvar-m³
  • Cam-m²
  • Çatı Örtüleri-m³
  • Demir İşleri-ton

Yukarıdaki birimler dışında metretül denilen bir birim de bulunmaktadır. Metretül hesaplamasına linkteki  yazımıza tıklayarak ulaşabilirsiniz.

3.Metraj Hesabı Nerede Kullanılır?

Metraj çalışmaları genel olarak inşaat öncesinde maliyet hesaplamalarında kullanılmaktadır. Aynı şekilde inşaat sırasında bitmiş kısımların hak ediş hesaplamaları yapılırken de metraj değerleri kullanılır. Sürecin başlangıcından sonuna kadar olan tüm çalışmalarda metraj değerleri etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Uygulamalarda kullanılan farklı metraj tipleri de bulunmaktadır. Bu metraj tipleri;

Klasik metraj: Genel olarak klasik metraj da adet, boy, en ve yükseklik hesaplamaları yapılır.

Demir metraj: Demir yapı elemanları için demir çapı, boy, birim, ağırlık ve adet ölçümleri yapılarak hesaplamalar yapılır.

Profil metraj: Bu metraj tipinde adet, birim, ağırlık gibi ölçümlerin yanında boy ölçümü de yapılır.

Hafriyat metraj: Hafriyat metrajında diğerlerinden farklı olarak cros enkesit noktaları üzerinden ölçüm ve hesaplama yapılır.

4.Metraj Cetveli Nedir?

Bir inşaat projesinde kullanılacak olan yapı malzemeleri ve diğer maliyet kalemlerinin ve miktarlarının ayrı ayrı belirtildiği bir kontrol çizelgesidir. Cetvel oluşturulurken şartname ve çizimlerin anlaşılır biçimde analiz edilmesi gerekmektedir.

Metraj cetvellerinin ana kullanım alanları şu şekildedir;

Teklif sahiplerine miktarlardan yola çıkarak işle ilgili temel bir bilgilendirme ve yapılacak işin kapsamı hakkında bilgi sağlar.

İşveren için oldukça önemli olan tahmini sözleşme tutarı hakkında bilgi verir. Böylece beklenmeyen giderlerin önüne geçilmesi sağlanır.

Metraj çıkarmada ana amaç yapılacak projede mekan ve mekan için kullanılacak olan her malzeme detaylıca düşünülmeli ve hesaba katılmalıdır. Metrajı yapılacak yere göre metraj türleri de farklılık göstermektedir. Aşağıda bazı metraj türlerini inceleyebilirsiniz:

  • Kalıp metrajı
  • Kazı Metrajı
  • Sıva Metrajı
  • Betonarme metrajı
  • Donatı metrajı
  • Çatı Metrajı

5.Metraj Çıkarırken Hangi Noktalara Dikkat Edilmesi Gerekir?

Metraj çıkarma temelinde hesaplama ve matematik bilgisi gerektirse de çok önemli bir iştir ve dikkat edilmesi gereken farklı noktaları da beraberinde getirmektedir. Öncelikle eksik bir doküman varsa(teknik şartname, birim fiyat tarifleri gibi) bunların temin edilmesi ve var olanların dikkatlice incelenmesi gerekmektedir. Kullanılacak olan her malzeme ölçü birimleri ile birlikte kayıt altına alınmalıdır. Ufak görünen hesap kalemleri de dahil olmak üzere herhangi bir gider atlanmamalıdır. Daha sonra düzenleme yapabilmek ve olağan hesaplama yanlışlıklarından kaçınmak için Excel gibi dijital ortamdaki tablolardan ya da metraj için özel hazırlanmış programlardan yararlanılması gerekmektedir. Ayrıca metraj alınırken inşaat süresince oluşabilecek kayıplar da öngörülerek, bunlar hesaplamaya dahil edilmelidir. Sadece kayıplar değil aynı zamanda varsayımlar varsa bunlar da not edilmelidir. Metreler yatay yüzeyler üzerinde ölçüm yapılmalıdır. Böylece sehim denilen yapının eğilmesinin önüne geçilebilir. Bazı durumlarda farklı profesyonel alanlardan yardım alınılması da gerekebilir. Bu konu da atlanmaması gereken bir konudur. Örneğin temel yöntemlerle ölçüm yapılamayan yerlerde, harita mühendisleri/topograflardan destek alınmalıdır.

Son olarak çıkarılan metraj hesabı, sadece metrajı yapan kişinin anladığı bir hesaplama olmamalı, diğer sorumluların da anlayabileceği ya da değiştirebileceği düzen ve açıklıkta olmalıdır.