03 Eki

Rijit ve Yarı Rijit Diyafram

EĞİTİM, NEDİR

Yapıda yatay yük oluştuğunda (deprem yükü) bu bilindiği üzere kütle merkezinde oluşur ve dağılır. Ancak bunun tüm çerçeve sisteme dağılması için bir dağıtıcı rijit elemanlara ihtiyaç vardır. Bu dağılımı işte diyafram görevi gören döşemeler yapar. Diyafram=döşeme olarak düşünülebilir (ancak her döşeme rijit olmayabilir bunu da gözden kaçırmamak gerekir). Eğer taşıyıcı sisteminde döşemeler mevcutsa yani diyaframların mevcutsa ve boşluksuz ise deprem kuvvetleri tam istediğin gibi tüm taşıyıcılara rijitlikleri oranında dağılır. Ancak sistemde döşeme yoksa yani diyafram yoksa o takdirde deprem kuvvetleri eşit oluşmayabilir.
Taşıyıcı sistemi idealize ederken diyaframların (döşeme) rijit alınması ya da yarı rijit alınması önemlidir. Diyaframların rijit alınması sistem periyodunu oldukça küçültürken, yarı rijit diyafram kabulü periyotların büyük çıkmasına sebep olur. Bu durum da direk yapıdaki deprem kuvvetlerinin buyuklüğünü etkiler. Şöyle ki yapı periyodu büyüdükçe spektrum eğrisindende görüleceği üzere yapıdaki deprem kuvvetleri azalır. Periyot küçüldükçe ise sistem rijitleşmiş demektir ve deprem kuvvetleri artar. Eğer siz rijit diyafram kabulü yapmışsanız yapıda oluşacak deprem kuvvetleri artacak demektir. Eğer siz yarı rijit diyafram kabulü yapmışsanız yapınızda nisapeten daha düşük deprem kuvvetleri oluşacaktır demektir. Kabulden ziyade gerçekte durum ne ise o kabulü yapmak gerekir. Yarı rijit diyafram kabulunda kiriş mesnet donatıları bile neredeyse yarı yarıya azalmış olabilir. Çünkü daha az deprem kuvvetleri söz konusudur. Dolayısıyla daha az donatı gerekir. Tam rijit diyafram kabulünde ise özellikle mesnet donatıları yarı rijit diyaframa göre çok fazla çıkar. Bu yazılanlardan anlaşıldığı üzere tam rijit ya da yarı rijit diyafram kabulleri bilinçsiz yapılmamalı sistem ne ise o baz alınmalıdır. Daha az deprem kuvveti çıkıyor daha az donatı kullanıyorum diye hep yarı rijit diyafram kabulü yapmak pek doğru değildir.
Deprem yönetmeliğimiz incelendiğinde sürekli olarak bir yerlerde rijit diyafram olarak çalışan döşemelerde ibaresi geçer. Yani yönetmelik nispeten bizi ona yönlendirmiş gibi görünür. Karar vermemiz gereken şey hangi durumda yarı rijit hangi durumda tam rijit kabulü yapmamız gerektiğidir.
Tam rijitten kasıt şudur: Eğer döşeme tam rijitse yatay yük anında düzlemsel olarak döşeme eğilip bükülmeden hareket eder ve yatay yükü diğer taşıyıcılara aktarır. Eğer döşeme tam rijit değilse yatay yük anında döşeme nispeten eğilip bükülebilir ve kuvvet aktarımı tam gerçekleşmez. Bu aşamada öne çıkan unsur yatay yük anında döşemenin eğilip bükülmesi oluyor. Yani kalın döşemelerde tam rijit diyafram kabulü şarttır. Eğer döşeme arızası kabul edilen A2 ve A3 düzensizlikleri varsa bu durumlarda yarı rijit diyafram kabulü ilgili yerler için yapılabilir. Bunun yanında kirişsiz döşemelerde, döşemeler kirişler tarafından sarılmadığından rahatça şekil değiştirebildiklerinden kirişsiz döşeme sistemlerinde de yarı rijit diyafram kabulü yapılabilir. Bunun yanında asmolen döşemeli sistemlerde asmolen kirişlerine paralel olan yön tam rijittir. Çünkü asmolen kirişler çok fazla rijitlik sağlarlar. Ancak asmolen kirişlerine dik yönde 5-7 cm döşeme kalınlığı vardır ve yarı rijit diyafram kabulü yapılabilir.
Tam rijit diyafram ve yarı rijit diyafram kabulü bilinçli yapılmalıdır.Sadece donatı az çıkıyor, kurtarmayan kesitler kurtarıyor diye yarı rijit diyafram kabulü yapılmaz. Ya da yazılım şirketine telefon ettiğinizde sistemi yarı rijit diyafram kabulü ile çözün kurtarır dedikleri için yarı rijit kabulü yapılmaz. Buna mühendis karar verir. İşin özüne bakarsanız bu iş hesap işidir. Rijitlik tam yada yarım olarak ikiye de ayrılamaz. Çoğu zaman sistemlerde belli oranlar kullanmak daha gerçekçidir.
Tam rijit diyafram ve yarı rijit diyafram seçiminde dikkatli davranalım. TS’deki döşeme kalınlık hesabının tam rijit çalışma düşünülerek hazırlandığını unutmayalım. Ancak Ts değerinden daha düşük kalınlıkta bir döşeme yapacaksa rijitlik azalması düşünülebilir (klasik döşeme). Bazılarının dediği gibi eskiden yazılımlar gelişmemişti o yüzden yarı rijit kabulü yaplamıyordu şu an yapılabilir türü konuşmalar doğruyu göstermez. Tam rijit yapılabildiği gibi yarı rijitte eskiden yapılabilirdi. Önemli olan sistem nasıl çalışacaksa o kabulün yapılabilmesidir.

İNŞAAT HESABINI ÜCRETSİZ OLARAK DENEMEK İSTER MİSİNİZ?

Puantaj Nedir? 03/10/2019 Rijit Yapı ve Rijitlik Merkezi 03/10/2019