İnşaat sektörünün en önemli oyuncuların birisi inşaat demiridir. İnşaat Hesabı olarak inşaat demiri hakkında bilmeniz gereken her şeyi tek bir sayfada sizlere sunuyoruz. Etriyeden, lamaya paspayından şapoya kadar her şeyi bu yazımızda bulacaksınız.

İçindekiler

  1. Beton Ve Donatı Arasındaki İlişki Aderans Nedir?
  2. Kenetlenme Bindirme Boyu Nasıl Hesaplanır?
  3. İnşaat Demiri Çeşitleri Nelerdir?
  4. Etriye
  5. Lama
  6. Çiroz
  7. Firkete
  8. Pilye
  9. Paspayı
  10. Şapo
  11. Kat Alanına Giden Demir Oranı Nasıl Bulunur?
  12. Ardgerme ve Öngerme Nedir?
  13. Betonarme Demirleri Nasıl Paslanır?
  14. Demir Fiyatları Neye Göre Değişir?

1.Beton ve Donatı Arasındaki İlişki Aderans Nedir?

Beton tek başına güçlü bir basınç dayanımı gösterebilirken düşük bir çekme dayanımına sahiptir. Betonun bu zayıflığı çekme dayanımı yüksek demir donatılar kullanılarak artırılır.Böylece betonarme yapılar ortaya çıkar. Ancak inşa edilen yapının tasarımda öngörülen dayanıma sahip olabilmesi için beton ve donatı arasında düzgün bir bağlanma ya da bir başka ifade ile yapışma meydana gelmelidir. Bu kenetlenme ilişkisine aderans adı verilir. Aderans sayesinde iki malzeme birbirini tamamlamış olur.

aderans

Beton ile donatı arasında herhangi bir kayma olmamalıdır.  Donatının betondan sıyrıldığı durumda malzemeler birlikte çalışamaz ve beklenen performans sağlanamaz. Aderansın artırılması için düz donatılar yerine nervürlü donatılar kullanılmaktadır.

2.Kenetlenme ve Bindirme Boyu Nasıl Hesaplanır?

Kenetlenme boyu ve bindirme boyu birbirlerinden farklı iki kavramdır ve sıkça karıştırılmaktadır. Kenetlenme boyu donatı ve beton arasında tam aderansın oluşması için gereken boyu ifade etmektedir. Kenetlenme boyu yeterli değilse yukarıda bahsettiğimiz aderans sağlanmaz ve donatı betondan sıyrılır. Bindirme boyu ise birbirlerine ek yapılan iki donatının üst üste gelen kısımlarının boyudur.

Kenetlenme boyu hesaplanırken Lb=0,12*(fyd/fctd)*ø ve Lb=20*ø olarak iki uzunluk hesaplanır ve bu değerlerden büyük olan alınarak işleme devam edilir. Burada fyd donatının tasarım akma dayanımı, fctd betonun tasarım çekme dayanımını, ø ise donatının çapını ifade eder.

Donatılar standart olarak 12 metre olarak imal edilmektedir. Daha uzun donatılar gerekli olursa donatılar birbirlerine eklenir. Donatılar manşon ya da kaynak ile de birbirlerine ilave edilebilir. Ancak hem uygulama kolaylığı hem de ekonomik olması bakımından bindirmeli ekler daha çok tercih edilir.

Bindirmeli eklerin uygulanmasında en kritik işlem bindirme boylarının belirlenmesidir. Bindirme boyunun belirlenmesinde kenetlenme boyundan yararlanılır. TS500’de Bindirme boyu Lo aşağıdaki denklem ile hesaplanır.

L0=α*Lb

α=1+0,5*r 

Burada “r” aynı kesitte eklenen donatının tüm donatıya oranıdır. Bütün kesiti çekme taşıyan elemanlarda, α=1,8 alınır.

bindirme boyu

3.İnşaat Demiri Çeşitleri Nelerdir?

İnşaat demiri

Farklı inşaat demiri çeşitleri bulunmaktadır. Bu demirler malzeme özelliklerine göre farklı alanlarda kullanılmaktadır.

Karbon Çelik Demiri
Karbon çelik demiri, inşaat alanında siyah çubuk olarak da adlandırılan ve en sık kullanılan demirlerdendir. Neme ve suya karşı dayanıklılığı olan karbon çelik demiri kolay bir şekilde aşınmamaktadır.

Sac-Metal Demiri
Çelik sac yapısından yapılan inşaat demirleri arasında yer almaktadır. İlk olarak çelik parçaların ısıtılması daha sonra bir levha hazırlamak üzere soğumaya bırakılması ile üretilen inşaat demiri çeşidi, döşeme, çatı ve merdiven yapılarında kullanılmaktadır.

Kaynaklı Tel Demiri
Yol kaplama, beton kanalları, kutu menfezleri, drenaj gibi alanlarda kullanılan ve bir inşaat demiri çeşidi olan kaynaklı tel demiri, tel örgü şeklinde demirlerin birbirine kaynaklanması ile yapılır. Tel geçişlerinde elektriksel kaynak yöntemi kullanılır.

Paslanmaz Çelik İnşaat Demiri
İnşaat demiri çeşitleri nelerdir, sorusuna cevap olacak ve en sık kullanılan demirlerden biri de paslanmaz çelik inşaat demiridir. Genel yapış olarak dirençlidir. Aynı zamanda korozyon eğilimi nedeniyle onarım işlemlerinde kullanılmaktadır.

Epoksi Kaplı İnşaat Demiri
Epoksi maddesi bir kimyasal madde olması nedeniyle, korozyonu önleme işlemine sahiptir. Bundan kaynaklı olarak korozyonun yoğun olacağı alanlarda sıkça kullanılmaktadır.

Galvanizli İnşaat Demiri
İnşaat demiri çeşitleri arasında yüksek aşındırıcı alanlarda sıkça kullanılan bir demir yapısına sahiptir. Bu demir yapısı genel olarak karbon maddesine ve karbon çeliğine oranlar 40 kat daha büyük bir koruma sağlamaktadır.

Genişletilmiş Metal İnşaat Demiri
Kaldırım yapılarında ve yürünebilir yüzey alanlarında kullanılan bir inşaat demiri çeşidi olan genişletişmiş metal inşaat demiri, çelik levhadan yapılmaktadır. Genel olarak sıva yoğunluğu olan alanlarda kullanılır.

4.Etriye

Etriyeler betonarme yapılarda kolon ve kirişlerde ana donatıyı bir arada tutmayı sağlayan, donatı çeliğinden yapılan sargı elemanlarıdır. Etriyeler uygun aralıklarla betonarme kolon ve kiriş elemanlarının içerisine yerleştirilirler. Etriyeler kesite etkiyen kesme kuvvetlerinin karşılanmasında kullanılır ancak başka faydaları da vardır. Betonun iç kısmını sararak etriye içinde kalan betonun dayanımını artırır. Boyuna donatının burkulma boyunu iki etriye arasındaki mesafe ile sınırlar. Kesitlerde meydana gelebilecek küçük çatlakları engeller. Ayrıca kiriş ve kolonlarda beton dökülmesi sırasında demirlerin yerlerinden oynamalarını engeller.

sargı donatısı

Etriyeler Nasıl Hazırlanır?

Etriyerler uç kısımları 135 derece bükülerek kanca olarak imal edilmelidir. Oluşturulan bu kancaların yük etkisi altında açılmamaları için beton içerisinde uzun kolları olacak şekilde bırakılmalıdır. Etriyeler kas gücüyle veya makinelerle bükülür.

etriye düzeni
yerleştirilmiş etriyeler

5.Lama

Lama da inşaat sektöründe kullanılan demir parçalarından biridir. Lama nedir?”denildiğinde uzunluğa göre dik kesitleri olan dikdörtgen şeklindeki sıcak haddelenmiş demir ya da çelik malzemelerdir. Lama yapısı sektör ve çeşitliliğe göre ayrılmaktadır. Lama çeşitleri genel kullanım alanına göre ve kullanım derecesine göre düzenlenmektedir. İnşaat sektör çalışanlarına işlem görmekte ve değişmektedir.
Son dönem piyasalarında ve inşaat sektörlerinde fazlasıyla kullanılmakta olan lama, teknolojinin de gelişmesiyle farklı üretim ve gelişim boyutlarına gelmiştir. Piyasa içerisinde sağlam olması ile de bilinen lama demir ve çelik malzemeler de genel olarak çelik konstrüksiyonlar ana taşıyıcı malzemeler olarak bilinmektedir. Hatta çelik konstrüksiyonlar lama demiri için temel taşı olarak da söylenebilmektedir. Kullanım alanları da bu oranda belirlenme ve düzenlenmektedir.

lama demiri

Lama demiri genel olarak çelik konstrüksiyon yapılarında kullanılmaktadır. Çelik konstrüksiyon yapıları genel olarak:

• Çelik taşıyıcı sistemler,
• Çelik perde ve destekler,
• Çelik ızgara,
• Çelik konstrüksiyon hangar tasarımları,
• Çelik mesnet
gibi alanlardır. Bu alanlarda lama demiri kullanımı oldukça önemli ve etkilidir.

Lama demiri yapı malzemesi, üretim standartlarına göre genel kapsamda 6-12 metre boylarında üretilir. Eğer özel bir alanda kullanılacaksa kişi ya da inşaat firması tarafından belirtilerek 20 metreye kadar bu uzunluk artırılabilmektedir. İnşaat sektörü bu kapsamda her daim paslanmaz çelik lama kullanarak, yapıların uzun ömürlü ve yaşam kalitesini artıracak şekilde olmasını sağlamaktadır.

6.Çiroz

Boyuna düşey donatıların etriye ile yerleştirilmemesi durumlarda kullanılır. Tıpkı etriyelerde olduğu gibi uçları 135 derece kıvrılmış çelik donatı çubuklarının karşılıklı düşey donatıyı tutması işine yarar.
Çirozların şaşırtmalı olarak uygulanmasına önem verilmelidir.
Çirozlar betonarme yapıda;
• Beton dökümü sırasında veya dökümden sonra, kolon donatılarının birbirine kenetlenmesini sağlar,
• Depremlerde yatay kuvvetlere karşı koyar,
• Kolon donatılarını sabit tutarak pas payının mesafesini korur,
• Etriye serbest açıklığını azaltır.
• Düşey donatı burkulmasını engeller,
• Bağlı olduğu doğrultudaki kesme kuvvetini karşılar,

çiroz demiri

Çirozların imalatında dikkat edilmesi gereken hususlar;
• Çiroz ucu, deprem etkisi altında betondan sıyrılmaması için uç kısımları 135 derece bükülmelidir.
• Beton dökülürken pompanın basınç etkisiyle çirozların kaymasının önlenmesi için çirozlar mutlaka çelik bağ teli ile bağlanmalıdır.
• Donatıyı mutlaka dıştan kavramalıdır.
• Deprem çirozlarının çapı ve aralığı, etriye çap ve aralığı ile aynı olmalıdır.

7.Firkete

U harfi biçiminde bükülmüş donatıya firkete denir. Donatının firkete biçimine (u şekline) getirilmesinin çeşitli sebepleri vardır. Bunlardan biri uzun olan standart 12m’lik inşaat demirinin daha kolay taşınabilmesidir. Bir diğer amacı ise statik çözüm içindir. Örneğin konsollarda (balkon vb.) alt donatı ve üst donatı kullanmak yerine firkete kullanmak statik açıdan daha verimli çözüm verebilir.

firkete demiri

8.Pilye

Pilye genel olarak bakıldığında, betonarme kirişlerde kesme kuvvetlerini karşılamak amacıyla kullanılan inşaat demiridir. Bu demir çeşitli şekillerde bükülme gösterebilir. Bu bükülmeler TS500 yönetmelikleri kapsamında açıklanmaktadır. Pilye kullanımı eskisi kadar yapılmamakla birlikte yerine başka elemanlar kullanılmaktadır. Ancak pilye kullanımı bazı alanlarda hala kullanılmaya devam etmektedir.

Pilyenin görevi, açıklık olarak belirtilen noktalarda oluşabilecek çekilme gerilmelerini karşılamaktadır. Kiriş, kat ve döşemelerde genel olarak çekme işlemi kapsamında işlem yapar. Bu işlem, donanım ve donatı kapsamlarında kullanımdan tasarruf edilmesini sağlamaktadır. Bu nedenle pilye görev kapsamında önemli bir alana sahiptir.
Pilye yapısında üç tip pilye çeşidi bulunmaktadır. Döşeme pilyeleri, kat pilyeleri ve temel pilyeler olmak üzere üçe ayrılan pilye yapısında, kullanılacak alana göre üst ve alt kısımlarda çekme işlemi görevinde kullanılmaktadır. Bu işlem genel olarak açıklıkta bulunan ve olmaması gereken işlemler için kullanılmaktadır. Pilye yapma işlemi de kullanılacak alana göre değişiklik göstermektedir. Pilye yapımı için genel olarak TS-500 yönetmeliğine uyularak işlem yapılmalıdır.

Pilye Yapma Kuralları
Pilye yapımında genel yönetmeliğe uyulması ve yönetmelik dışına çıkılmaması gerekmektedir. Bu yönetmelik yapı sistemlerinin genel çalışma prensibi ve yapım prensibine dayanmaktadır. Bu nedenle pilye yapımı sırasında kullanılacak malzemeler ve uygulanacak metotlar önemlidir. Pilye yapımında;
• Elle yapım söz konusu ise pilye yapımında iki demirci anahtarı kullanılmalıdır.
• Anahtar kullanımında demirin oynamamasına dikkat edilmelidir.
• Bükme işlemleri sırasında kullanılacak alana göre 45 derce ya da 60 derecelik kıvırma işlemleri yapılmalıdır.
• Otomatik kıvırma makinesi kullanımında elektrik akımına ve fırlatma durumuna dikkat edilmelidir.
Bu kapsamda genel olarak pilye yapımında önemli hususlardır.

pilye donatısı

9.Paspayı

Paspayı donatıyı yağmur, rutubet, nem gibi dış etkenler sebebi ile oluşacak korozyondan korumak için kullanılan mesafedir. Korozyon donatının dayanımını ciddi şekilde etkileyeceğinden paspayının doğru ayarlanması çok önemlidir. Ek olarak paspayı yangın anında donatıya ısı yalıtımı sağlar. Ayrıca yeterli paspayına sahip olmayan yapı elemanları deprem sırasında fazla zarar görmektedir.

donatı paspayı

10.Şapo

Betonarme yapılı kiriş ve döşeme alanlarında aşırı çekme işlemi kapsamında meydana gelen gerilmeleri karşılamak üzere mesnetlere ek olarak konan özel şekilli demire şapo demiri denilmektedir.

şapo donatısı

11.Kat Alanına Giden Demir Oranı Nasıl Bulunur?

Binalarda kullanılacak beton, demir, tuğla, sıva vb. gibi birçok sarf malzeme genellikle binanın toplam alanına bağlı olarak hesaplanmaktadır. Bu konudaki değerlerin referansı genelde inşaat mühendisliği Odası (İMO) olmaktadır. İMO, akademik bilgiler ve pratik uygulamalardan elde edilen birikimlerden yola çıkarak böyle standart değerler sunabilmektedir. Buna göre, binalarda kullanılacak betonarma demirinin miktarı 34 kg /m2 olarak hesaplanmıştır. Başka bir örnek vermek gerekirse, kullanılacak betonun oranı 0.380 m3/m2 olarak verilmiştir.
Örnek Demir Hesapları
Bir örnek ile kat alanına giden demir oranının nasıl hesaplandığı konusunu daha iyi anlayabiliriz. Bir dairenin 100 m2 olduğunu varsayarsak: (100*34 kg /m2) formülünden toplamda 3400 kg yani 3,4 ton demire ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılabilir. Tabii bu değer, yaklaşık bir değer olup yapı ile ilgili diğer teknik isterler bu sonuca doğrudan veya dolaylı olarak etki edebilmektedir.
Demirin kalitesi de miktarı kadar önemlidir.
Kat alanına giden demir miktarı hesaplanırken sadece fiyat odaklı düşünülmemelidir. Yapının uzun yıllar ayakta kalıp hizmet verebilmesi için en önemli yapıtaşlarından biri olan demirin kaliteli olması ve uygun şekilde kullanılması gerekmektedir.

 

12.Ardgerme ve Öngerme Nedir ?

Ekonomik ve estetik sebeplerden ötürü mühendisler her zaman daha küçük enkesite sahip malzemelerle çalışmak istemişlerdir. Bu durum özellikle betonarme yapılarda çok daha önemlidir. Çünkü betonarme yapıların kendi ağırlıkları tasarım yükünün önemli bir kısmını oluşturmaktadır. İşletme yükleri altında dahi oluşan çekme çatlakları sebebiyle betonarmenin kullanımı sınırlı kalmaktadır. Beton kalitesi ne kadar yüksek olursa olsun, betonun çekme dayanımı, etkiyen çekme gerilmelerini karşılamada yeterli olmamaktadır. Bunun çaresi, daha sonra gelebilecek çekme etkilerini karşılamak üzere, elemanı önceden bir basınç etkisinde bırakmaktır. İşte bu öngerilmenin temel prensibidir.
Öngerilmeli inşaatta betona öngerilme adı verilen yapay bir basınç kuvveti P uygulanmaktadır.

Öngerilmeli Betonun Üstünlükleri
Homojen ve çatlamayan bir malzemedir.
Elastik bir malzemedir. Yükler kaldırıldığında ilk durumuna döner. Bu sebeple dinamik etkiler altındaki yapılar için uygundur.( köprüler, demiryolu traversleri vb.)
Kendi kendini tamir eden bir malzemedir. Yapıda yükler kaldırıldığında çatlaklar kapanır ve yapı ilk durumuna döner.
Çatlamadığı için içerisinde sıvı ve gaz bulunmamaktadır.
Güvenlidir. Öngerilme uygulaması yapı için bir nevi test özelliği taşır ve olası kusurlar kullanımdan önce fark edilir.
Ekonomiktir. Malzemeden önemli miktarda tasarruf sağlar. Öngerme çeliği normal donatı çeliğinden daha pahalı olmasına rağmen ağırlık bakımından %70 mertebesinde bir tasarruf sağlanır. Ayrıca hafif olduğu için nakliye ve montaj kolaylıkları sağlar.
Prefabrikasyon için uygundur. Ülkemizdeki köprü ve büyük açıklıklı yapıların çoğu öngermeli elemanlar ile inşa edilmektedir.

ardrgermeli kiriş
öngerme kalıbı

Öngerme Yöntemleri
Öngerme işleminde iki yöntem sözkonusudur.
ilk germe (pretensioning)
ard germe (posttensioning)
İlk Germe Yöntemi
Bu yöntemde germe işlemi beton dökümünden önce yapılır.  Halatlara çekme kuvveti uygulandıktan sonra beton dökülür. Genellik bu iş için kullanılan kalıpların maliyeti yüksek olduğundan işin hızlandırmak amaçlı priz hızlandırıcılar kullanılır.
Ard Germe Yöntemi
Bu yöntemde beton döküldükten sonra halatlar gerilir. Kalıp hazırlanırken  halatların yerleştirileceği kılıflar hazırlanır. Halatlar bu kılıflara yerleştirilir. Beton döküldükten sonra halatlar gerilir ve kılıfların içi çimento harcı ile doldurulur.

ardgerme kiriş nakliyesi

13.Betonarme Demirleri Nasıl Paslanır?

Betonarme demirleri tıpkı normal metallar gibi suya maruz kaldığında paslanırlar. Betonarme demirlerinin paslanabilmesi için hem oksijene hem de suya maruz kalması gerekmektedir. Kuru betonun içerisinde demir kesinlikle paslanmaz. Betonlardaki gözeneklerden oksijen geçer ve bu da paslanmaya neden olur. Beton yapılırken koyulan çimento oranına dikkat edilmesi gerekmektedir. Beton yeterince sıkı olmadığında hava geçirmektedir.
Betonun içerisinde yer alan klorür de önemlidir. Klorür direkt olarak paslanmaya neden olmasa da paslanmayı hızlandıran bir etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Klorür, beton içerisindeki koruyu ve katmanı bozarak içten içe paslanmaya neden olmaktadır. Betonun içerisinde kalan fazla miktar su, ya da kum klorüre neden olmaktadır. Ayrıca rüzgârla giren tuz da klorür artışına sebep olan bir etmendir.

Su ve Çimento Oranı

Betonun içerisindeki demirin paslanmasında, su ve çimento oranı hayati bir önem taşımaktadır. Su betonun yapısının içerisine oksijen girmesine neden olmaktadır. Beton boşlukları su ile dolu olmadığı takdirde bu işlem son derece hızlı biçimde gerçekleşmektedir. Beton yapılırken tutturulan su/çimento oranı oksijenin içeriye giriş hızını %100 etkileyen bir faktördür. Su ve çimento oranı arttıkça, oksijenin betonun içerisine doğru girmesi hızlanmaktadır. Ayrıca betonun kalınlığı da yine oksijenin girişini etkileyen faktörlerdendir. Beton ne kadar kalın olursa, oksijenin içeri girmesi de o kadar yavaşlar.

Ne Kadar Sürede Paslanır?

Beton kuru durumdayken ya da suya tam doymuşken paslanma hızı son derece yavaştır. Zira böyle bir durumda oksijen eksiktir demektir ve bu da paslanmayı önlemektedir. En hızlı gerçekleşen paslanma ise dönemsel olarak ıslanan ve kuruyan betonlarda görülmektedir. Bu durumda oksijenin betonun içerisine girmesi kolaylaşır ve bu durum da paslanmaya neden olur.

Nem Faktörü

Beton içerisinde oksijenin yayılma hızı nemlilik faktörüne de bağlıdır. Beton kuru durumdayken, yani gözenekler su ile dolu değilken, oksijenin içeri girmesi son derece kolaydır ve hızlıdır. Beton gözenekleri su ile doluyken bu hız son derece düşmektedir. Bu sebeple paslanmaya karşı nem faktörü de büyük önem taşımaktadır.

Tuz ve Oksijen Faktörü

Oksijenin suyun içerisine çözüldüğünü biliyoruz. Özellikle suyun ısısı arttığında çözelme miktarı da artmaktadır. Peki, tuzlu suda oksijen nasıl bir durumdadır? Tuzlu suda oksijen daha da yavaşlar ve ilerleyişi güçleşir. Bu nedenle tuzluluk oranı arttıkça oksijenin girişi de yavaşlamaktadır. Tuzluluğun belirli bir oranda olması gerekmektedir. Yoksa tuzluluğun da paslanmayı hızlandıran özellikleri bulunmaktadır.
Tuz betonun içerisinde kum, çakıl ve suyoluyla girmektedir. Bunların içerisine yer alan klorür, tuzluluk miktarını da arttırmaktadır. Tuz yalnızca betonu yaptıktan sonra değil, daha sonra da betonun içerisine girmektedir. Genellikle rüzgâr yoluyla giren tuzlar paslanmayı arttırabildiği gibi kararında olduğunda önleyici rolü de üstlenmektedir.

Demir, Çelik ve Paslanmaz Arasındaki Fark

Çelik ile demir arasında aslında çok az bir fark vardır. Saf demir bir bakır kadar yumuşaktır. Onun içinde %2’ye kadar karbon katılması ile inanılmaz bir mukavemet, sertlik ve mekanik özellikler elde edilir ki adı artık çeliktir. Ama çelik de demir gibi paslanır.
Çeliğin paslanmaz olması için içine belli oranda (en az %10) krom katılır. Krom, havadaki serbest oksijenle birleşerek yüzeyde görünmeyen bir tabaka oluşturur ki bu korozyonu önlemektedir. Kromun yanına nikel, molibden gibi alaşımlar eklenince paslanmaz malzemenin yüzey direnci daha da artar.

18/10 paslanmaz çelikte neyi ifade etmektedir?

Birinci ifade edilen oran paslanmazdaki krom oranını (örneğin %18), ikinci oran ise bulunan nikel oranını ifade etmektedir (Örnek %10 nikel).Oran değerleri arttıkça daha yüksek korozyon dayanımı ortaya çıkmaktadır (18/10). “300”serisi paslanmaz kalitesini belirtmekle beraber 18/0 şeklinde bir ifade ise içeriğinde nikel olmadığını ve “400”serisi bir paslanmaz olduğunu ve bu malzemenin “300”serisi kadar korozyon dayanımı olmadığını ve mıknatıs tutabileceğini göstermektedir.

Paslanmaz malzemeler korozyona maruz kalabilir mi?

Karbon çeliklerin aksine paslanmaz çelik yüzeyinde zamanla oluşan bir kırmızı oksit tabaka bulunmamaktadır.Ancak paslanmazın yüzeyinde böyle oluşumlar görülebilir ki bu bazı demir parçacıklarının yüzeyle temas ettiği ve yüzeyi etkilediği anlaşılmaktadır.Bu suretle bilhassa Alüminyum,bakır ve demir içeren metaller ile temasından kaçınılmalıdır.

14.Demir Fiyatları Neye Göre Değişir?

Demir fiyatları, Londra Metal Borsası’ndan takip ediliyor. Piyasada LME(London Metal Exchange) olarak bilinir. O nedenle doların hareketleri demir fiyatı için çok önemli. Ama tek etken dolar değil. Demir fiyatını etkileyen faktörleri 4 başlıkta toparlayabiliriz:

  • Hurda fiyatı (Hurda ağırlıklı olarak yurtdışından geliyor.)
  • Dolar kuru
  • Yurt içi talepleri
  • Yurt dışı talepleri

Şimdi size demir fiyatlarının nasıl hesaplandığını yüzeysel olarak anlatacağız.
Demir borsası olduğu için fiyatları günlük, anlık takip edebiliyoruz. Alttaki resimde 1 aylık inşaat demirinin 1 ton fiyatını usd cinsinden görüyoruz.

demir fiyat

Ama inşaat yaparken direkt bu fiyatlara demir bulamazsınız. Bu fiyata %18 kdv eklemelisiniz. Akabinde demirin geleceği yerden şantiyenize olan mesafe için nakliye tutarını eklemeniz gerekiyor.
Ülkemizdeki demir çelik fabrikaları ağırlıklı olarak: İzmir, İskenderun, Osmanıiye, Karabük, Kocaeli ve Çanakkale’de bulunmaktadır. Bu bölgelere yakın yerlerde nakliye fiyatları düşmekte, buralardan uzaklaştıkça nakliye fiyatları yükselmektedir.

çelik üretici haritası

Örnek bir hesaplama yapalım: 21.08.2019’da Londra Metal Borsası’nda inşaat demirinin tonu: 444,5 usd.
Aynı gün usd/TL kuru en düşük 5.7050, en yüksek 5.7338 olmuş. Ortalama 5,72 alarak hesaba devam ediyorum.
444,5 usd * 5,72 = 2542 TL
%18 kdv ekleyelim: 2542 * 1,18 = 3000 TL
Manisa’nın demiri İzmir’deki fabrikalardan gidiyor, mesafe yakın olduğu için ton başına 30 TL gibi nakliye fiyatı oluşuyor. Yani 3030 TL olur. Bu fiyatın büyük çaplı (12-32mm) arası demirler için olduğunu kabul ediyoruz. 8 mm gibi küçük çaplı demirlerin işçiliği daha fazla olduğu için ton fiyatı genelde 20 TL civarı daha fazla olur.
3030 TL hesapladığımız demir fiyatı sistemimizde 3080 TL olarak kayıtlı. Çünkü 3030 TL’yi tamamen teorik hesap yaparak bulduk ama 3080 TL, Manisa koşullarındaki arz talebe göre şekillenen, piyasanın kabul ettiği fiyatlardır. Yukarı ve aşağı yönlü %1 seviyesinde fark olması normaldir.

İyi de demiri üreten biziz, neden kendi ülkemizde daha pahalıya satıyoruz. Bizim borsayla, dolarla, Londra’yla ne işimiz var benzeri birçok soru aldığımız için oraya da bir açıklık getirelim.
Haklısınız, inşaat demirini biz çıkartıyoruz, biz işliyoruz, biz satıyoruz. Ama tüm dünyanın demire ihtiyacı var. Yani üretici açısından düşünün. Üretici 21 ağustos 2019 günü inşaat demirini dünyanın her hangi bir yerindeki müşteriye 444,5 usd’a satabiliyor, yani alıcısı var. Türkiye’deki müşteri olan size de diyor ki ben şu anda elimdeki ürünü 444,5 dolara satabiliyorum, sen almak istersen bunun TL karşılığını verip alabilirsin. Dolayısıyla günlük kurdan TL’ye çeviriyor. Ama yurtiçinde satış yapılırken kdv %18 olduğu için bir de kdv ekliyor. Zaten o kdv’yi sizden alıp devlete veriyor. Günün sonunda 444,5 dolara Amerika’ya satmasıyla, 2542TL+KDV’ye size satması arasında üretici açısından hiçbir fark olmuyor.