İnşaat Hesabı

Türk Borçlar Hukukunda Sözleşmelerin Hukuka Aykırılık Türleri

   Türk hukuk sisteminde, sözleşmelerin hukuka aykırılığı belirli şart ve koşullar altında kabul edilir. Bunlar, yokluk, butlan, noksanlık halleri olarak sıralanabilir. Hangi geçersizlik halinin hangi durumlarda söz konusu olacağı, hukukun temel uğraş alanlarından birini oluşturmaktadır.

   Yukarıda saydığımız geçersizlik türlerinin hepsi, somut gerçeklik bakımından ciddi anlamda farklı hukuki hüküm ve sonuçlar doğurmakta olup, aralarında, tabiri caizse kimyasal anlamda farklar bulundurmaktadırlar. Bir diğer tabirle, yukarıdaki geçersizlik hallerinden her biri için uygulanması gereken hukuki hükümler farklıdır. Örneğin, yokluk hali ile hukuka aykırı olan bir sözleşmenin bir daha geçerli bir hüküm ve sonuç doğurması mümkün değil iken, noksanlık yaptırımına tabi tutulmuş ve bu suretle hukuka aykırı olduğu kabul edilen bir sözleşme, noksanlığı oluşturan unsurun eksikliği giderilirse pekâlâ yeniden yürürlüğe sokularak hukuka uygun hale getirilebilir. Aşağıda, kısaca bu geçersizlik hallerini inceleme konusu yapacağız.

1.Yokluk

Yokluk, bir hukuki işlemin hiçbir zaman kurulmamış olduğunun, hukuk dünyasında hiçbir şekil ve koşulda var olmadığının kabul edilmesidir. Bu türden bir kabul, bir hukuki işlem için son derece ağır bir yaptırım olduğu için, hangi hallerde yokluk yaptırımının söz konusu olacağı, kanunda sınırlı olarak belirtilmiş durumdadır. Kural olarak, bir hukuki işlemin kurucu unsuru yoksa işlem yoktur. Bir hukuki işlemin kurucu unsuru demek, irade açıklaması demektir. Taraflardan birinin, hukuki işlemin kurulması yönünde bir irade açıklaması bulunmuyorsa, o işlem yokluk ile sakattır. Örneğin, bir kimse fiziki olarak kuvvet kullanılmak suretiyle (dövülerek) bir sözleşmeye imza attırılmışsa, o sözleşme geçersiz değil, yoktur.

sözleşmelerin hukuka aykırılığı

2.Butlan

Butlan, bir hukuki işlemin varlığının kabul edilmesi fakat geçerli olarak görülmemesi demektir. Yani, aslında ortada bir hukuki işlem vardır. Fakat o hukuki işlem, varmak istediği sonuca ulaşamamaktadır, hukukun istediği şekilde kurulmamıştır. Hukuki işlemin geçersizliği anlamına gelen butlan,mutlak ve nisbi olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Mutlak butlanda kanunun emredici hükümlerine aykırılık bulunmaktadır. Örneğin; kişinin öz amcası ile evlenmesi Medeni Kanun’a göre mutlak butlan ile geçersiz sayılmaktadır. Nisbi butlanı ise, hukuki işlemde kurucu unsur bulunmakta fakat taraflardan birinin sonuç olduğu sakatlıktan söz edilir. Yani sakatlığı oluşturan şey kamu düzenini engellemediği, sadece sözleşme ilgililerini bağladığı için hukuki işlem yok sayılmaz, nisbi butlan ile geçersizdir, iptali istenebilir.

Bir hukuki işlem, şu hallerde butlan sayılır:

  • Taraflardan birinin işlemi yapmak için ehliyetinin bulunmaması
  • Taraflardan birinin iradesi sakat ise (hata, hile ya da korkutma yüzünden)
  • Taraflar arasında muvazaa (ortada bir işlem olmamasına rağmen var gibi göstermek)
  • İşlem hukuk kurallarına aykırı bir konuya ilişkin ise.
butlan

3.Noksanlık

Bu, küçük (18 yaşını doldurmamış herkes “küçük” sıfatıyla anılır) ya da kısıtlı olan kimselerin (bir kimse, akıl zayıflığı gibi çeşitli sebeplerle, sulh hukuk mahkemesinin kararı ile kısıtlılık altına alınabilir) yaptığı hukuki işlemler için, yasal temsilcilerinin (veli ya da vasilerinin) onayına ihtiyaç duydukları zaman söz konusu olan yaptırım şeklidir. Örneğin, 17 yaşında bir küçük, yasal temsilcilerinin rızası ve onayı bulunmadıkça, hiçbir şekilde kendisini borç altına sokacak bir hukuki işleme taraf olamaz. Eğer bir küçük, kendisini borç altına sokan bir işleme tek başına giriştiyse, o işlem, yasal temsilci onayı gelene kadar askıdadır. Fakat bu tek taraflı bir geçersizliktir. Yani askıda olmak ifadesi yalnızca küçük için geçerlidir. Zira kanun koyucu burada küçüğü korumak için önlem almıştır. Yoksa küçüğün işlem yaptığı ergin kişinin korunması amacı söz konusu değildir. Bu sebeple, bu tür işlemlerin noksanlığı/askıda oluşu, yalnızca küçük için söz konusu olur. Karşı taraftaki ergin kişi için işlem, pekâlâ geçerliliğini korur. Yasal temsilci rıza göstermezse, işlem her iki taraf için de geçersiz hale gelecektir.

sözleşmelerin hukuka aykırılığı