Trampa (mal değişim) sözleşmesi, tarafların karşılıklı olarak iki malı (şey veya hakkı) değiştirmek amacıyla bunlar üzerindeki hakkı birbirlerine devretmeyi borçlandıkları sözleşmedir. Mal değişim sözleşmesi ya da trampa sözleşmesi olarak bilinen bu sözleşme, bir devir borcu doğurur. Mülkiyetin devri amacını güder. Bir tür takas gibidir. Fakat hukuki niteliği itibariyle tam olarak takas olarak da sınıflandırmak mümkün değildir.

Satış sözleşmesine konu olabilen her türlü mal ve taşınmazlar da mal değişim sözleşmesine konu olabilir. Sözleşme konusu mal, satış sözleşmesinde olduğu gibi maddi bir mal, bir şey olabileceği gibi maddi olmayan bir mal, bir hak da olabilir. Maddi mallar, mülk edinmeye elverişli ve bir ekonomik değer taşıyan her şeyi kapsamaktadır. Maddi olmayan mallar ise, haklardır. Haklar, hukuki anlamda düşünüldüğünde, pek çok defasında ekonomik bir değere sahip olurlar. Bu nedenle, hakların da devir borcu doğuran sözleşmelere konu olabilmesi, alınıp satılabilmesi yahut da kiralanması pekâlâ mümkündür. Zira ekonomik olarak bir değer ifade etmektedirler, bu sebeple de hukuki anlamda bir eşya kabul edilirler.

Trampa sözleşmesi, tıpkı satış sözleşmesi gibi iki tarafa tam borç yükleyen, ivazlı (karşılıklı) bir sözleşmedir. Mal değişim sözleşmesinin satış sözleşmesinden farkı, satış sözleşmesinde bir mal para ile değiştirilirken, trampada ise mal, bir başka mal ile değiştirilmektedir. Yani para ortadan kalkar, salt bir takas gündeme gelir.

Değişimi yapılan iki taraftaki malların hemen hemen eşit değerde olması beklenir. Ancak edimlerden birini oluşturan malın, diğer edimi oluşturan maldan daha az değerli olması durumunda, taraflar aradaki değer farkının para ile giderilmesine karar verebilirler. Bu konuda özgürdürler. Aradaki fark olduğu gibi kalabilir. Para ödenmesinin kararlaştırılması durumunda bu paraya, denklik parası denir. Aralarında oluşturdukları sözleşme de trampa olmaktan çıkarak birleşik sözleşmeye dönüşür.

Yukarıdaki açıklamalarımızın ışığında denebilir ki bir taşınmaz da trampaya konu olabilir. Fakat taşınmazın konu olduğu trampa sözleşmesinin geçerliliği, mutlak surette tapu sicil müdürlüğünde yapılacak bir tescile bağlı olarak sağlanır. Trampa sözleşmesi, bir mal değişim sözleşmesi olduğundan, mallardan hiçbiri taşınmaz değilse, yani değişime konu olan malvarlığı değerlerinin tümü taşınırsa ve bunların kendilerine özel siciller bulunmuyorsa, o halde olağan bir şekilde de kurulabilir. Yani tarafların sözlü iletişimleri yoluyla dahi kurulabilir.

Örnek vermek gerekirse, Samsun’da 156 m2 büyüklüğünde bir işyeri olan Reyhan, Mersin’de 145 m2 büyüklüğünde bir dairenin maliki olan Ayça ile uzlaşarak, bu taşınmazları bir trampa sözleşmesinin konusu haline getirebilirler. Bu durumda, kurulacak olan trampa sözleşmesi, herhangi bir noterin huzurunda kurulmalıdır.