Konuya giriş yapıp, hangi şerhlerin konabileceğini hangilerinin konamayacağını ayrıntılı olarak incelemeden önce, tapu şerhi kavramının ne anlama geldiğini ve şerhin hükmünün ne olduğunu açıklamak gerekir.

İçindekiler

  1. Şerh Nedir?
  2. Şerh Türleri

1.Şerh Nedir?

Şerh vermek, nisbi bir hakkı, yani yalnızca belirli ve sınırlı sayıdaki kişilere karşı ileri sürülebilecek bir hakkı, herkese karşı ileri sürülebilir hale getiren bir hukuki işlemdir. Tapu şerhi, taşınmazlar hakkında verilebilir. Arazi, bağımsız bölüm ve bağımsız ve sürekli hak kavramları, taşınmaz kabul edilir ve tapu kütüğünde tescil ile kazanılır.

Aşağıdaki sebeplere dayanan tasarruf yetkisi kısıtlamaları, tapu kütüğüne şerh verilebilir:

  • Çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları,
  • Haciz, iflas kararı veya konkordato ile verilen süre,
  • Aile yurdu kurulması, art mirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemler.
  • Tasarruf yetkisi kısıtlamaları, şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir.

Aşağıdaki hallerde geçici tescil şerhi verilebilir:

  • İddia edilen bir ayni hakkın güvence altına alınması gerekiyorsa,
  • Tasarruf yetkisini belirleyen belgelerdeki noksanlıkların sonradan tamamlanmasına kanun olanak tanıyorsa geçici tescil şerhi verilebilir.

Geçici tescil şerhi, bütün ilgililerin razı olmasına ya da hakimin karar vermesine bağlıdır. Şerhin konusu olan hak sonradan gerçekleşirse, şerh tarihinden başlayarak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.

Geçici tescil şerhi verilmesi istemi üzerine yargıç, tarafları dinleyerek ya da dosya üzerinde inceleme yaparak şerhe konu olan hakkın varlığının kabul edilebileceği kanaatine varırsa, şerh kararı verir. Kararda şerhin etki bakımından süresi ve içeriği belirlenir; gerektiğinde mahkemeye başvurulması için bir süre verilir.

2.Şerh Türleri

Yukarıda, şerhe ilişkin tüm hükümleri verdik. Şimdi, uygulamada ve teoride sıklıkla rastlaştığımız şerh türlerinden kısaca söz edelim:

Aile Konutu Şerhi: Aile konutu şerhi, bir konutun üzerinde kira sözleşmesi yapılabilmesini, konuta ilişkin bazı mülkiyet haklarının sınırlanmasını, konutun satışını ya da başka şekillerle devredilişini yahut da ipotek edilişini, her iki eşin de onayına bağlı hale getiren bir şerhtir.

Aile Yurdu Şerhi (Aile Konutu Şerhi): Konutlar, tarıma ya da sanayiye elverişli taşınmazlar, eklentileriyle birlikte aile yurdu haline getirilebilir. Bu şerh, aile konutu şerhinin etkisinin genişletilmiş hali olup, aile konutu şerhi ile aynı hükme tabidir.

Önalım, Alım ve Geri Alım Şerhleri: Bu haklar, şerh verilmediği sürece, yalnızca sözleşmenin tarafı olan taşınmaz mal malikine karşı ileri sürülebilirler. Fakat tapuya şerh verilmiş bir önalım, alım ya da geri alım hakkı, taşınmazın sonraki malikleri kim olursa olsun, onlara karşı da kullanılabilir.

Kira Sözleşmesinin Şerhi: Kira sözleşmesinden doğan kiracılık hakkının tapuya şerh verilmesi durumunda, kiracının gereksinim nedeniyle kiralanandan tahliye edilmesi mümkün değildir. Yani, kiraya veren, TBK md.350 ve 351’den doğan tahliye hakkını kullanamaz hale gelir.

Taşınmaz Satış Vaadi Şerhi: Bu vaat, taşınmaz sahibinin, vaat alacaklısına karşı satış taahhüdü altına girmesidir. Fakat taşınmaz sahibi, vaadini yerine getirmeden taşınmazı bir başkasına satarsa, taşınmazı devralan üçüncü kişi, ancak satış vaadine ilişkin tapuya bir şerh düşülmüşse bu vaat ile bağlı olur. Şerh yoksa kendisinden önceki malikin taşınmaz satış vaadi ile bağlı olmamakla beraber, bununla hiçbir ilgisi kalmaz.

Bağışlama Vaadi: Bir taşınmaz hakkında yapılacak bağış vaadi, ancak noterde düzenlenmekle geçerli olur. Eğer bu vaat yerine getirilmeden, taşınmaz üçüncü bir kişiye satılırsa, üçüncü kişi bu vaat ile bağlı olmaz. Fakat vaat tapuya şerh düşülmüşse bağlı olur.

Askeri Yasak Bölge Şerhi: Bakanlar Kurulu (2017 Anayasa değişikliğinden sonra yalnızca Cumhurbaşkanı) kararı ile bazı bölgelere askeri yasak bölge adıyla şerh konur ve bu bölgeler özel mülkiyet alanından çıkarılır. Yetkili komutanlık, bazı inşaatlara onay verebilirse de Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayanlar bu olanaktan yararlanamazlar.