03 Eki

Rijit Yapı ve Rijitlik Merkezi

NEDİR

Aynı deprem kuvvetinin etkidiği iki yapıdan hangisi daha az yer değiştiriyorsa o yapı diğerine göre daha rijittir.
Yapı rijitliği taşıyıcı elemanların malzemesine, kesit boyutlarına, açıklıklarına ve mesnet koşullarına bağlıdır.
Taşıyıcı olmadığını varsaydığımız bölme duvarların da rijitliğe katkısı vardır.
Yapı rijitleştikçe yer değiştirebilmesi için etkimesi gereken kuvvet de artar.
Özetle, aşırı yer değiştirme olmaması ve depremden oluşan iç kuvvetlerin karşılanabilmesi için yapının yeterli rijitliğinin olması gerekir.
Rijitlik merkezi düşey taşıyıcı elemanlarda, yatay yüklerden (rüzgar, deprem) dolayı oluşan kesme kuvvetlerinin bileşkesinin etkidiği nokta olarak tanımlanır.
Rijitlik dağılımının düzgün yapılmadığı sistemlerde, rijitliğin fazla olduğu bölgelerde daha fazla tesirler oluşacak buna mukabil rijitliğin nispeten düşük olduğu bölgelerde ise daha küçük tesirler oluşacaktır. Buna görede hasarlar bazı bölgelerde daha fazla oluşacak, bazı bölgelerde ise daha az oluşacaktır, oluşabilecektir. Rijitliği düzgün dağıtılmış sistemlerde, hasarlar belli bölgelerde yoğunlaşmadan, tüm sistemde nispeten makul seviyelerde oluşur. Ancak rijitliği düzgün yayılmamış sistemlerde hasar dağılımı da düzgün olmaz .Bir bölgede hasarlar yoğunlaşırken, diğer bir bölgede az hasar oluşabilir. Rijitlği düzgün yayılmış sistemlerde hasar tüm sisteme yayılırken makul seviyelerdedir.
Bu durumu hasarın derecesini rakam olarak gösterirsek daha iyi anlayabiliriz sanıyorum. Bir yapıda toplam hasar miktarını 8 rakamı temsil etsin. Rijitlik dağılımının düzgün yapıldığı taşıyıcı sistemde dört farklı bölgede 2+2+2+2=8 şeklinde bir hasar dağılımı olur. Rijitlik dağılımının düzgün yapılmadığı bir sistemde ise hasarlar 4+2+1+1=8 şeklinde oluşabilir. Gördüğünüz üzere bir bölgede 4 büyüklüğünde bir hasar oluşurken, sistemin başka bir tarafında 1 büyüklüğünde bir hasar oluşmuştur. Biz mühendisler ise hasarın makul ve tüm sisteme dağılmasını isteriz. Bu anlamda bir yardımlaşma söz konusudur, bu anlamda eleman kapasitelerinin aşılma olasılığı daha düşüktür.
Son söz olarak şunu söyleyelim: Rijitlik dağılımınız aynı zamanda hasar dağılımınızdır.
Deprem kuvveti kütle merkezinden geçer. Rijitlik merkezi ise kolon ve perde kesme kuvvetlerinin bileşkesinin (tepki) geçtiği noktadır. Kolon ve perdelerin yoğunlaştığı tarafa kaçar. Kütle ve rijitlik merkezleri çakışmadığı taktirde yapıda burulma momenti oluşur, yapı rijitlik merkezi etrafında döner ve bu istenmez. Bu nedenle kolon yön ve boyutlarında gerekirse değişiklik yapılır, rijitlik merkezi kütle merkezine yaklaştırılmaya çalışılır. İki merkez arasındaki mesafe = dışmerkezlik yapının kaçıklığa paralel kenarının %10’unu aşmamalıdır (hem x hem y yönü için bakmamız gerek). İdeal durum, dışmerkezliğin sıfır olmasıdır. Bu da sadece tam simetrik yapılarda mümkündür.

İNŞAAT HESABINI ÜCRETSİZ OLARAK DENEMEK İSTER MİSİNİZ?

Rijit ve Yarı Rijit Diyafram 03/10/2019 Schmidt Çekici Nedir? 03/10/2019