09 Eyl

Kamulaştırmasız El Atma Davası Nedir?

HUKUK, YÖNETMELİK

KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA DAVASI NEDİR?

Kamulaştırmasız el atmaya ilişkin hukuki korumalara geçmeden önce, “kamulaştırma” ve “el atma” kavramlarının irdelenmesi gerekmektedir. Kamu tüzel kişileri, üstlenmiş oldukları kamu hizmetlerini yerine getirirken bir takım taşınır veya taşınmaz mallara ihtiyaç duyarlar. Kamu tüzel kişilerinin ihtiyaç duydukları taşınır mallar satın alma usulü ile karşılanabilirken taşınmaz mallar için satın alma usulü her zaman mümkün olmayabilir. Bundan dolayı kamu tüzel kişilerine, ihtiyaç duydukları taşınmaz mallara taşınmaz malikinin rızasına ihtiyaç duymaksızın sahip olabilme imkânı tanınmıştır. Kamu tüzel kişilerinin sahip olduğu bu imkana kamulaştırma denir. Kamulaştırma, idari bir işlem ile, özel hukuk gerçek veya tüzel kişisine ait bir TAŞINMAZIN idarenin mülkiyetine geçirilmesi sonucunu doğuran işlemdir.
Kamulaştırma, idarenin olağan taşınmaz edinme yöntemlerinden birisidir. İdareler, kamulaştırdıkları taşınmazların bedellerini taşınmaz maliklerine ödemek zorundadır. Ancak uygulamada, idarelerin özel mülkiyette bulunan bir taşınmazı kamulaştırmadan kullandıkları da sıklıkla görülen bir durumdur. İşte idarelerin kamulaştırma yapmaksızın ve bedel ödemeksizin özel mülkiyetteki bir taşınmazı hukuka aykırı bir şekilde işgal etmesine “kamulaştırmasız el atma” denilmektedir. “El atma” ifadesinden anlaşılması gereken şudur: Bir kimsenin taşınmazının KULLANILMASI, işgal edilmesi, sınırının ihlal edilmesi vs. gibi durumların tümü.
Kamulaştırma kararı, ancak “yetkili” İDARE (tüzel kişiliği bulunan bir kamu kurumu, örneğin Ondokuz Mayıs Üniversitesi) tarafından, “şekil” esasına uygun olarak, “kamu yararı” amacıyla ve kanunda ihdas edilen sebeplerden uygun bir sebebin bulunması ile alınabilir. Eğer, idari işlemin hukuka aykırılığından söz ediliyorsa, ortada “hukuka uygun bir kamulaştırma (istimlak) kararı” bulunmuyor demektir.
Yalnız önemle ifade etmek gerekir ki hukuka uygun bir kamulaştırma kararının bulunmaması ayrı şeydir, kamulaştırma kararının hiç bulunmaması ayrı bir şeydir. Kamulaştırma kararının alınmış olması ve fakat bu kararın hukuka aykırı olması durumunda açılacak dava bir İPTAL DAVASIDIR ve idari yargıda açılır. Fakat kamulaştırma kararı hiç yoksa ve buna karşın taşınmaza el atılmışsa, o halde artık ortada bir “fiili yol” vardır ve bu halde açılacak ELATMANIN ÖNLENMESİ davası idari yargıda görülmez; adli yargıda görülür. (Aşağıda, konuyla ilgili bir Uyuşmazlık Mahkemesi kararı verilecektir; okunmasında yarar vardır.)

İNŞAAT HESABINI ÜCRETSİZ OLARAK DENEMEK İSTER MİSİNİZ?

İdarece verilmiş bir kamulaştırma kararı bulunmaksızın, taşınmaza elatılması durumu, sıklıkla görülen bir vakıadır. Örneğin: Belediye bir “yol” çalışması yaparken, fark ederek ya da etmeyerek, inşa edilmekte olan yol üzerindeki herhangi bir taşınmazın/arazinin bir kısmını, inşa etmekte olduğu yolun sınırlarına dahil etmiş olabilir. Bu durumlarda, genellikle kamulaştırma kararı bulunmadığına tanık oluyoruz. Söz konusu tecavüz, idarece alınmış bir kamulaştırma kararına dayanılarak yapılmış olsaydı ve alınan kamulaştırma kararında bir hukuka aykırılık bulunmasaydı, söz konusu işleme itiraz edilmesi mümkün olmayacaktı. Zira ortada bir hukuka aykırılıktan söz edilemeyecektir. Fakat, önemle belirtilmelidir ki usulüne uygun bir kamulaştırma kararı alınmaksızın, idarenin böyle bir fiil ile taşınmaza tecavüz etmeye hakkı bulunmamaktadır.

Belirtelim ki, kamulaştırmasız bir el atma varsa, bu işlemi yapan idareye karşı, müdahalenin men’i ya da güncel adıyla “el atmanın önlenmesi davası” açılır. Bu dava, idarenin söz konusu tecavüzünün önlenmesi kararının alınması ve durumun hukuka aykırılığının tespiti için açılır. Bunun yanı sıra, açılmış olan elatmanın önlenmesi davasına ek olarak bir ECRİMİSİL talebi de sunulması mümkündür. Ecrimisil talebi, malikin malını haksız olarak kullanan idareden, kullanım için tazminat istemek anlamına gelmektedir. Hatta ecrimisil talebinin diğer adı, “haksız işgal tazminatı” olarak bilinir.
İdarece alınmış bir kamulaştırma kararının, idari işlemin unsurlarına ve dolayısıyla hukuka aykırı olduğu durumlarda ise, açılacak dava müdahalenin meni davası değil; idari yargıda görülecek bir iptal davasıdır.

İvazsız İntikal Nedir? 08/09/2019 Kat İrtifakı Tapusu… 09/09/2019