Rehin hakları, sahibine, bir taşınır ya da taşınmaz mal üzerinde borçlunun kendisine borçlu olduğu alacak hakkını güvence altına alma olanağı tanır. Taşınır ve taşınmaz olarak ayrıca belirtilmesinin sebebi kendi içinde farklılıklar göstermesidir. Sektörle alakalı olduğu için taşınmaz rehinlerinden bahsedeceğiz. Taşınmaz rehinleri üç tanedir: İpotek, ipotekli borç senedi, irat senedi. İpotek, diğer iki taşınmaz rehinine nazaran daha geniş çaplı olduğundan, başka bir yazıda incelemiştik. Linke tıklayarak ipotek hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz. 

   Ayrı ayrı bahsetmeden önce, hem ipotekli borç senedi için hem de irat senedi için söylenebilir ki bu iki senet de birer kıymetli evrak niteliğindedir. Yani, bir bono ya da çek ne anlama geliyorsa, nasıl ki bir alacağı tedavül ediyorsa, (yani değerini matematiksel olarak kağıda döküyor ve net bir rakam çıkarıyorsa) ipotekli borç senedi ve irat senedi de aynı vazifeyi görmektedir. Bunun dışında, her ikisinin de birer sınırlı ayni hak olduğu söylenebilir.

İçindekiler

  1. İpotekli Borç Senedi
  2. İrat Senedi

1.İpotekli Borç Senedi

İpotekli borç senedinin konusu bir taşınmaz maldır. Bu senedin tanzimi ile borçlunun borçlu olduğu miktar, ipotekli borç senedinin konusunu oluşturan taşınmaz ile güvence altına alınmış olur. Fakat kanun koyucu burada şunun altını çizmek istemiştir: İpotekli borç senedi, ilişkin olduğu taşınmazın değerini tedavül etme özelliğine sahiptir. Yani örneğin yazlık evini ipotekli borç senedinin konusu yapan alacaklı, borçluya tahsis ettiği ipotekli borç senedinde, yazlık evinin değerini de senede yazar. Böylelikle, taşınmazın senette gösterilen değerinden fazla bir borç için ipotekli borç senedi kurulamamış olur. Örneğin, Erhan’ın Nilay’a 85.000 TL borcu olduğunu varsayalım. Nilay, bu borcuna bir güvence göstermek için, Erhan lehine, yazlık evini konu alan ipotekli bir borç senedi düzenlemiş olsun. Senette tedavül edilene göre, yazlık evin değeri tam olarak 150.000 TL’dir. Bilindiği üzere, ipotekli borç senedi, Nilay borcunu ödemediği takdirde paraya dönüştürülür ve değerinin 150.000 TL olduğu saptanan yazlık ev de paraya dönüşür. Paraya dönüşme işlemi tamamlandıktan sonra, elde edilen paranın 85.000 TL’lik kısmı Erhan’a ödenir. Kalan kısım Nilay’a iade edilir.

İpotekli borç senedinde, borçlu ile taşınmazın maliki farklı kişiler olabilir. Yani, ipotekli borç senedine konu oluşturan taşınmaz bir başkasına ait iken, hakkında güvence olarak ipotekli borç senedi tanzim edilen borcun borçlusu bir başka kişi olabilir.

Bir şekilde, ipotekli borç senedi alacaklının alacağını karşılamazsa, alacaklı, borçlunun diğer malvarlığı değerlerinin de paraya çevrilmesini ve bu suretle alacağının ödenmesini talep edebilir.

2.İrat Senedi

İrat senedi için de, yukarıda ipotekli borç senedinde yaptığımız açıklamalar aynı şekilde geçerlidir. Fakat aralarında bir farkla, irat senedinde borçlu ile taşınmaz maliki daima aynı kişidir.

Ayrıca, taşınmazın değeri her ne ise, teminat olarak ancak o miktar gösterilir. Yani, hiçbir şekilde, taşınmaz paraya çevrildiğinde alacaklının alacağının karşılanmaması olasılığı doğmaz. Doğsa bile, alacaklı borçlunun öteki malvarlığı değerlerinin paraya dönüştürülmesini isteyemez. Zira irat senedi, taşınmazın değeri ile sınırlı olarak bir rehin hakkı kurulmasına izin vermiştir.