05 Eyl

Eşyaya Bağlı İrtifaklar Nelerdir?

HUKUK, YÖNETMELİK

Eşyaya Bağlı İrtifaklar Nelerdir?

İrtifak hakları bir “sınırlı ayni hak”tır. Ayni haklar, kendi içerisinde MÜLKİYET HAKKI ve “SINIRLI AYNİ HAKLAR” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Sınırlı ayni haklar da, mülkiyet hakkı da nitelikleri itibariyle birer ayni hak sayılırlar. Ayni haklar ise, temel konu olarak “eşya” kavramını benimsemiş, eşyalar üzerinde kurulan hakları konu almıştır. Buna göre, eşyalar üzerinde doğrudan doğruya egemenli kurma hakkı veren ve ilgili herkese karşı ileri sürülebilen, hukuk sistemince korunan haklar, ayni haklardır. Bu arada, “eşya” kavramına da değinmek lazımdır. Hukuki jargondaki eşya mefhumu ile günlük yaşantıda kullandığımız “eşya” ifadesi farklı anlamlara gelir. Hukuki anlamda “eşya”, ekonomik bir değere sahip olan ve insanlar hariç her türlü nesneyi ifade eder: arazi, otomobil, yüzük, süpürge, kömür, kalem, telefon…
Bu haklara örnek olarak bir arazi üzerinde mülkiyet sahibi olan kimse misal gösterilebilir. Arazinin maliki, arazi üzerindeki mülkiyet hakkına getirilebilecek herhangi bir halel tehlikesi ortaya çıktığında, bu durumu ilgili herkese karşı derhal yargısal mercilere sunabilir. Bu durum da, niteliği itibariyle bir ayni hak olan mülkiyet hakkının, “ayni hak” olması nedeniyle hukukça korunması sonucunu doğurur.
İrtifak hakları da tıpkı mülkiyet hakkı gibi, nitelikleri itibariyle farklı türlerden ayni haklardan olsalar bile korunacağı anlamına gelecektir. İrtifak hakları, hak sahibine, SINIRLI da olsa eşyadan yararlanma hakkı sağlar. Sınırı, eşyanın gerçek malikinin mülkiyet hakkı oluşturur. Örneğin, bir arazi üzerinde inşaat yapabilme hakkı (üst hakkı irtifakı) sahibi olan kimse, bir irtifak hakkı sahibidir. Arazi üzerinde inşaat yapabilir. Fakat inşaatı yaparken, arazinin gerçek sahibi olan malikin haklarına saygı göstermek ve onun mülkiyet hakkına hale getirmemek zorundadır. İşte bu bir sınırlı ayni hak türü olan irtifak hakkının sınırını oluşturur.

İNŞAAT HESABINI ÜCRETSİZ OLARAK DENEMEK İSTER MİSİNİZ?

Eşyaya Bağlı İrtifak Hakları: Geçit İrtifakı, Kaynak İrtifakı, Mecra İrtifakı
Eşyaya bağlı irtifak haklarında, İKİ TAŞINMAZIN VARLIĞINDAN söz edilir. Bu taşınmazlardan biri, irtifak hakkından yararlanacak olan “yararlanan taşınmaz” olarak sıfatlandırılırken, diğeri irtifak hakkına katlanacak olan taşınmaz olduğundan “yüklü taşınmaz” olarak sıfatlandırılır.
a) Geçit İrtifakı: Geçit hakkı, bir taşınmazın anayola çıkışı için başka bir yol yoksa, bir başkasının taşınmazı üzerinden yol geçirmek suretiyle anayola çıkılmasını sağlayan irtifak hakkıdır. Mesela Cengiz’e ait arazi, üç arazinin ortasında sıkışıp kalmış ve anayola çıkma imkânı bulunmayan bir arazi ise Cengiz yanlarında bulunan arazilerin maliklerinden, kendisinin anayola çıkması için bir “geçit irtifakı” kurulmasını istemelidir. Cengiz, sol yanında bulunan Semra’ya ait taşınmazdan bir “yol” açmasını ister ve Semra da bunu kabul ederse, Semra’nın arazisi yüklü taşınmaz; Cengiz’in arazisi ise yararlanan taşınmaz sıfatını kazanmış olur. Cengiz, Semra’nın arazisi üzerinde bir irtifak hakkı elde eder ve Semra, kendi arazisi üzerinde kurulmuş olan geçide saygı göstermek, o geçidi bir “tarla” gibi kullanmayarak Cengiz’in işine yarayacak şekilde bırakmak borcu altına girer. Geçit irtifakı, mirasçılara devrolunabilen ya da üçüncü kişilere devredilebilen haklardandır. Yani Cengiz ölürse, aynı geçit hakkından mirasçıları yararlanabilir. Aynı şekilde, Cengiz eğer arazisini satarsa, zamanında kurmuş olduğu geçit hakkından, arazinin yeni maliki de yararlanabilir.
b) Kaynak İrtifakı: Taşınmazlardan birinin ihtiyacı olan su kaynağı, kendi taşınmazının sınırı içinde bulunmuyor ve fakat yakınlarda bulunan bir taşınmazın altında bir su kaynağı bulunuyorsa, o kaynaktan yararlanma olanağı sunan hak, kaynak irtifakıdır. Yukarıda verdiğimiz misalden devam edecek olursak, Cengiz’in arazisinin altında hiçbir su kaynağı bulunmuyorsa, Cengiz, arazisinin altında zengin bir su kaynağı barındırmakta olan Semra’dan, kendi lehine bir kaynak irtifakı kurmasını isteyebilir. Bu takdirde, Semra’nın taşınmazı yine yüklü taşınmaz, Cengiz’in taşınmazı yine yararlanan taşınmaz statüsünü edinir. Kaynak irtifakı, aksi taraflar arasında kararlaştırılmadığı sürece mirasçılara ve başkalarına devredilebilir. Yani Cengiz’in edindiği kaynak irtifakı, öldükten sonra mirasçılarına ait olabilir. Yahut da Cengiz, sahibi olduğu arazisini bir başkasına sattığında, arazinin yeni maliki, kaynak irtifakından yararlanmaya devam edebilir.
c) Mecra İrtifakı: Bir taşınmaza gereken doğalgaz, elektrik ve sair gereksinimler, boru ile taşınmak zorundaysa ve boruları başka şekilde döşemek mümkün değil ise, yani boruları bir başkasının arazisinin altından geçirmek durum ve şartlara göre mecburi ise, bu boruların başkasının taşınmazının altından ya da üstünden geçirilmesi ancak bir İRTİFAK tesis etmekle mümkün olur: Mecra irtifakı. Mecra irtifakı da mirasçılara ve üçüncü kişilere devredilebilir.

Eser Sözleşmesi Bi… 05/09/2019 Etriye Nedir? 05/09/2019