Türkiye’de inşaat ve tasarım sektörü, teknolojik gelişmelere uyum sağlamak amacıyla köklü bir değişim sürecine giriyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni Dijital Proje Hazırlama Yönetmeliği, ruhsat süreçlerini tamamen elektronik ortama taşıyarak projelerin standart bir dille üretilmesini hedefliyor. Bu rehber yazıda, 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecek olan yönetmeliğin teknik detaylarını, isimlendirme esaslarını ve BIM/CAD standartlarını derinlemesine inceleyeceğiz.

Dijital Proje Hazırlama Yönetmeliği Nedir?

Bu yönetmelik, 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca yapı ruhsatı almak için sunulan mimari, statik, elektrik ve mekanik projelerin dijital ortamda hazırlanmasına dair usul ve esasları belirlemektedir. Temel amaç, insan hatasını en aza indirmek, denetim süreçlerini hızlandırmak ve ülke genelinde bütüncül bir veri altyapısı oluşturmaktır.

Yeni düzenleme ile birlikte projeler; PDF, DXF ve IFC formatlarında, Bakanlıkça belirlenen standartlara uygun şekilde e-Proje Yönetim Sistemi (e-PYS) üzerinden teslim edilecektir. Bu sistem, projelerin sadece dijital olarak saklanmasını değil, aynı zamanda otonom kontrollerle onaylanmasını da mümkün kılacaktır.

Proje ve Dosya İsimlendirme Standartları

Yönetmeliğin en kritik bölümlerinden birini isimlendirme esasları oluşturmaktadır. Proje müellifleri, projelerini ve ilgili dosyalarını belirli bir sistematik dahilinde isimlendirmekle yükümlüdür.

Proje İsimlendirme Esasları (EK-1)

Projeler isimlendirilirken; yıl, il, ilçe, mahalle, ada ve parsel bilgilerini içeren bir format kullanılır. Her bir bilgi alanı, aralarında boşluk bırakılmaksızın alt tire (_) işareti ile ayrılmalıdır. Örneğin, yeni bir proje için durum bilgisi “Y0” olarak ifade edilirken, tadilat projeleri “P0”, “P1” şeklinde kodlanır.

Dosya İsimlendirme Esasları (EK-2)

Dosya isimlendirmesinde ise farklı bir şablon uygulanır ve bilgi alanları tire (-) işareti ile ayrılır. Bu şablonda şu bilgiler yer alır:

  • Proje Kodu: EK-1’e göre oluşturulan kod.
  • Bina Kodu: Aynı vaziyet planındaki blokları ayırmak için kullanılır (Tek bina için “00”).
  • Disiplin: Mimari için “MM”, Statik için “ST”, Elektrik için “EE” gibi iki harfli kodlar kullanılır.
  • Dosya Türü: Plan çizimi için “CP”, Rapor için “RP”, Hesap için “HS” kısaltmaları tercih edilir.

CAD (2B) Çizimlerinde Katman ve Sembol Kullanımı

2B projelerin hazırlanmasında CAD (Bilgisayar Destekli Tasarım) ortamı için katı kurallar getirilmiştir. Bu kurallar, çizimlerin farklı yazılımlar arasında sorunsuz paylaşılmasını sağlar.

Katman İsimlendirme Şablonu

Katmanlar isimlendirilirken disiplin, öge ve malzeme/tip bilgileri zorunlu tutulmuştur. Büyük harf kullanımı esastır ve Türkçe karakterlerden (Ç, Ğ, İ, Ö, Ş, Ü) kaçınılmalıdır. Örneğin, mimari bir projede duvar katmanı oluşturulurken “MM-DUVA-Malzeme” formatı izlenir.

Görünüş ve Derinlik Ölçeği

Plan ve kesit çizimlerinde, görünüşe giren ögelerin uzaklığına göre 1’den 4’e kadar rakamlar kullanılır. En yakındaki öge “1”, en uzaktaki ise “4” rakamı ile belirtilir. Ayrıca tarama yapılacak katmanların sonuna “-T” harfi eklenerek ana çizimden ayrıştırılması gerekir.

BIM (3B) Modeli Teslim Esasları

Yönetmelik, modern inşaat teknolojisi olan Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) kullanımını zorunlu hale getirmektedir. BIM modelleri, açık veri tabanlı IFC (Industry Foundation Classes) formatında teslim edilmelidir.

Yapı Elemanlarının İsimlendirilmesi

BIM modelindeki her yapı elemanı; Disiplin, Kategori Kodu ve Açıklama alanlarından oluşur.

  • Disiplin: Ek-2’deki iki harfli kodlar (örn. ST).
  • Kategori Kodu: Yapı elemanının IFC sınıfının Türkçe kısaltması (örn. Kiriş için “KRS”, Kolon için “KLN”).
  • Açıklama: Elemanın fonksiyonu, malzemesi veya ölçüsü gibi detayların yazıldığı serbest alandır.

Gelişim Seviyeleri (LOD)

BIM modelindeki elemanların detay miktarı, projenin aşamasına göre belirlenen Gelişim Seviyeleri (LOD) ile tanımlanır.

  1. LOD 100: Kavramsal modelleme, elemanlar sembolik temsil edilir.
  2. LOD 200: Temsili modelleme, yaklaşık boyut ve konum bilgisi içerir.
  3. LOD 300: Detaylı modelleme, üzerinden doğrudan ölçüm alınabilir.
  4. LOD 400: Montaj ve imalat modellemesi, en yüksek detay seviyesidir.

Uygulama projesi aşamasında modellerin asgari LOD 300 seviyesinde olması şarttır.

Mahal İsimlendirme ve Kodlama Esasları

Proje içerisindeki her bir hacim veya oda “mahal” olarak tanımlanır ve belirli bir kodlama sistemiyle numaralandırılır. Mahal numarası; Kat, Bölüm/Fonksiyon ve Sıra Numarası bilgilerini içerir.

Mahal isimleri için yönetmelikte kapsamlı bir liste sunulmuştur. Bazı önemli kısaltmalar şunlardır:

  • Salon: SLN
  • Mutfak: MUT
  • Yatak Odası: YTO
  • Banyo: BAN
  • Antre: ANT

Mahal numarası oluşturulurken bu alanlar arasında boşluk bırakılmadan tire (-) işareti kullanılır.

Model Kalite Kontrolü ve e-PYS Süreci

Teslim edilen BIM modellerinin doğruluğu, yönetmelik ekinde sunulan Model Kalite Kontrol Formu (EK-9) ile denetlenir. Müelliflerin şu kontrolleri yapması zorunludur:

  • Dosya boyutunun sistem sınırlarına uygunluğu.
  • Doğru koordinat sistemi (ITRF96 3°) kullanımı.
  • Yinelenen elemanların temizlenmesi.
  • IFC sınıflarının (IfcWall, IfcSlab vb.) doğru atanması.

Bu kontrollerin ardından onaylanan projeler, e-Proje Yönetim Sistemi (e-PYS) üzerinden dijital olarak onaylanıp saklanacaktır.

Sektöre Etkileri ve Uygulama Takvimi

Dijital Proje Hazırlama Yönetmeliği, mimar ve mühendislerin çalışma şeklini önemli ölçüde değiştirecektir. Kağıt ortamındaki onay süreçlerinin kalkmasıyla zaman tasarrufu sağlanacak, ancak teknik standartlara uyum zorunluluğu daha titiz bir çalışma gerektirecektir.

Yönetmelik 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar olan süreçte meslek profesyonellerinin BIM yazılımları ve yeni isimlendirme standartları konusunda kendilerini geliştirmeleri büyük önem arz etmektedir.

Sonuç

Sonuç olarak, Dijital Proje Hazırlama Yönetmeliği inşaat sektöründe dijital dönüşümün en önemli yapı taşıdır. BIM ve CAD standartlarının netleşmesi, projelerin daha kaliteli, denetlenebilir ve sürdürülebilir olmasını sağlayacaktır. Sektör paydaşlarının bu standartlara erkenden uyum sağlaması, hem projelerin onay sürecini hızlandıracak hem de küresel inşaat teknolojileri pazarında rekabet gücünü artıracaktır. Gelecekte tüm yapı ruhsatı süreçlerinin bulut tabanlı sistemler ve akıllı nesneler üzerinden yürütüldüğü, hatasız bir inşaat ekosistemi bizleri bekliyor.

Yönetmelik/Hukuk