Türkiye’de inşaat mühendisliği ve yapı tasarımı süreçlerinde önemli bir dönüm noktası yaklaşıyor.

İçişleri Bakanlığı (AFAD) tarafından yayımlanan “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Binalarla İlgili Uygulama Esaslarına İlişkin Tebliğ”, yapı ruhsatlandırma süreçlerinde uyulması gereken kritik teknik kriterleri yeniden belirliyor.

Bu yazımızda, özellikle kolon boyutları ve perde kullanım zorunlulukları başta olmak üzere, yeni tebliğin getirdiği değişiklikleri detaylandırıyoruz.

Tebliğin Mahiyeti ve Yürürlük Tarihi

Bu tebliğ, 18/3/2018 tarihli Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) kapsamında inşa edilecek binaların ruhsatlandırma hizmetlerinin yürütülmesine dair usul ve esasları belirleyen teknik bir düzenlemedir.

Tebliğ, 1 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.

Mevcut yapı tasarım alışkanlıklarını kökten değiştirecek olan bu tebliğ, özellikle taşıyıcı sistem elemanlarının (kolon ve perde) asgari boyutlarını ve plandaki yerleşim oranlarını çok daha sıkı şartlara bağlamaktadır. 17/7/2019 tarihli eski tebliği yürürlükten kaldırmaktadır.

Uygulama Kapsamı (Madde 4)

Tebliğ hükümleri şu durumlarda geçerli olacaktır:

  • Yeni yapılacak tüm resmi ve özel binalar.
  • Mevcut binaların performans değerlendirmesi ve güçlendirme işlemleri.
  • Kullanım sınıfı değişecek veya esaslı tadilat görecek binalar.
  • Ruhsatı hükümsüz hale gelmiş ve taşıyıcı sistemi tamamlanmamış yapılar için yeniden ruhsat başvuruları.

Yeni Nesil Taşıyıcı Sistem Kriterleri (Madde 6)

Tebliğin en kritik bölümü olan 6. madde, binaların yükseklik sınıfına (BYS) ve kat sayısına (N) göre zorunlu uygulama esaslarını belirlemektedir.

1. Betonarme Perde Kullanım Zorunluluğu (Madde 6-a)

Bina Yükseklik Sınıfı BYS ≤ 6 ve toplam kat sayısı N > 1 olan binalarda (yalıtımlı binalar hariç), binanın her iki doğrultusunda da betonarme perde kullanımı zorunlu hale getirilmiştir.

Artık sadece kolon-kiriş çerçevelerinden oluşan süneklik düzeyi yüksek sistemler bu sınıftaki binalar için yeterli görülmemekte; sistemin mutlaka perdelerle desteklenmesi istenmektedir.

Perde Alanı Şartı: Bu binalarda perdelerin toplam alanı, tasarım eksenel yükü  ve beton dayanımına  bağlı olarak yönetmelikte belirtilen dayanım şartı sağlanmalıdır.

2. Kolon Boyutları ve Geometrisinde Yeni Kurallar (Madde 6-b)

BYS > 6 olan veya tek katlı (N = 1) binalar için şu şartlar getirilmiştir:

1.5 Oranı Sınırı (Madde 6-b-1): “Tüm kolonlarda, uzun kenarın kısa kenara oranı 1.5’ten büyük olamaz“.Bu madde, dikdörtgen formdaki “panelmsi” kolonların kullanımını kısıtlayarak, kolonların daha kareye yakın formda tasarlanmasını hedeflemektedir. Örneğin, 30 cm genişliğindeki bir kolonun boyu en fazla 45 cm olabilecektir.

Asgari Kesit Alanı (Madde 6-b-2): Tüm kolonlarda kolonun taşıdığı düşey ve deprem yükleri altındaki toplam eksenel kuvvetin, betonun basınç kapasitesinin belli bir oranını geçmemesini sağlayarak, kolonların daha geniş kesitli tasarlanmasını zorunlu kılmaktadır.

Süneklik ve Donatı Şartları (Madde 6-b-4): Sarılma bölgelerinde en az iki adet kapalı etriye ve her doğrultuda en fazla bir çiroz ile sargılama yapılması, etriyelerin dışta kapalı bir etriye içerisinde iç etriyeler olarak düzenlenmesi şart koşulmuştur.

Yatay Öteleme ve Burulma Kontrolleri

Tebliğ, yapısal düzensizliklerin ve aşırı esnekliğin önüne geçmek için sert sınırlar getirmektedir:

Burulma Düzensizliği (Madde 6-c): Deprem etkisi altında hesaplanan burulma düzensizliği katsayısı 1.6’dan büyük olamaz. Bu, plan yerleşiminde rijitlik merkezinin kütle merkezine yakın tutulmasını zorunlu kılar.

Göreli Kat Ötelemesi Sınırı (Madde 6-d): Tüm binalarda, deprem etkisi altındaki etkin göreli kat öteleme oranlarının en büyük değeri 0.01’den büyük olamaz. Bu sınır, yapının deprem anındaki yanal yer değiştirmesinin oldukça kısıtlandığı ve daha rijit sistemler tasarlanması gerektiği anlamına gelir.

Moment Aktaran Çerçeve Şartı (Madde 6-ç-1): Planda her iki doğrultuda kolon veya perde ile kirişlerden oluşan toplam aks sayısının %50’sinden az olmamak üzere, süreklilik arz eden çerçeveler oluşturulmalıdır.

1 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek bu tebliğ, Türkiye’deki bina tasarım felsefesini “daha fazla perde, daha kare formlu kolonlar ve daha rijit yapılar” eksenine kaydırmaktadır. Özellikle kolonlarda getirilen 1.5 kenar oranı sınırı ve perde alanı formülleri, mimari projelerle statik çözümlerin çok daha erken aşamalarda koordine edilmesini zorunlu kılacaktır.

Yeni Deprem Tebliği, Kolon Boyutları, Betonarme Perde Şartları, TBDY Uygulama Esasları, İnşaat Mühendisliği Tasarım Kuralları.

Yönetmelik