İnşat yapımında sağlamlık temel esaslardan biridir. Bu sağlamlığı tam anlamıyla sağlamak için çeşitli destek elemanları kullanılmaktadır. Payanda da bunlardan biridir. Kelime anlamı olarak da bir duvarı tutmak için dayatılan destek anlamına gelmektedir. Ahşap ya da beton olarak farklı çeşitleri bulunmakta, estetik olarak da yapıya hoş bir görünüm vermektedir.

İçindekiler

  1. Payanda Ne işe Yarar?  
  2. Çeşitleri Nelerdir?

1.Payanda Ne işe Yarar?

Çoğu mimari yapıda kişilerin karşısına çıkmakta ancak yalnızca bir süs gibi algılanmaktadır. Ancak payandalar süs mimarisi dışında çok büyük bir görevi üstlenmektedir.

Binanın çökmesini, devrilmesini önlemek için yapılara eklenen sağlamlaştırıcı etmenlerden olan payanda inşaat sektöründe önemli bir yere sahiptir. Halk arasında eli böğründe olarak da bilinen payanda, mimari bir yapıda düşey bir elemanı desteklemek için kullanılır.

Payandalar çok eskiden beri farklı türde yapılarda kullanılmaktadır.

2.Çeşitleri Nelerdir?

Temel olarak yapıya destek verme amacıyla kullanılsa da payandalar farklı mimari yapılarda birbirinden farklı çeşitleri ile gözlemlenmektedir.

Uçan Payanda

Bir mimari eser için kubbe ve çatı ağırlığını ana hedefi yerine duvarlara transfer etmek için kullanılan yönteme uçan payanda denilmektedir. Genel olarak farklı bir mimari yapı süsleme tekniğine dayanan uçan payandalar, devrilmeyi engellemek amacıyla yerleştirilen mimari yapılardandır. Bu sayede ağırlık dışarı doğru verilirken ağırlığın yönü de yere doğrudur.

Ayasofya’da bu mimari yapı rahatlıkla gözlemlenmektedir.

Gotik mimari ile daha çok ilişkilendirilen uçan payandaya kiliselerde daha çok rastlanmaktadır. Bilinen ilk kullanımı da Fransa’daki ünlü Notre Dame Katedrali’dir. Ancak bu yapısal mimarinin tarihi alanlarda ve bazı camiiler üzerinde de uygulandığı gözlemlenmiştir.

Cumba Payandası

Eski Türk mimarisinde ve hemen hemen her yörede kullanılan bir terim olan cumba payandası, zemin kat üzerindeki dışarı çıkan bölmeyi alttan desteklemek için kullanılır. Cumba payandası, çatı saçak çıkmaları ya da konsol çıkmaları gibi alanların yükünü taşıması için çapraz şekilde montajlanan yapı elemanlarıdır. İçinde payanda söve kullanılması nedeniyle hafif malzemelerdir ve bu nedenle herhangi bir ağırlık yapmazlar. Ayrıca dekoratif olarak da zarif kıvrımlı, ajurlu ahşap modelleri olduğu gibi taş örneklere de rastlanmaktadır.