Birer sınırlı ayni hak kabul edilen irtifak hakları,  kişiye eşya üzerinde kullanma ve(ya) yararlanma hakkı tanıyan bir haktır. Her ne kadar sınırlı ibaresi taşısa da ayni hak olmanın tüm özelliklerini taşımakta ve mutlak hak olarak kabul edilmektedir. Sınırlı ayni hakları tam ayni haklardan ayıran nokta ise hakkın mutlakiyetinden ziyade sahip olunan hakkın kapsamı ile ilgili bir sınırlamadır. Taşınmazın maliği haricinde birinin, mülkiyet haklarının bir kısmından (kullanma ve/veya yararlanma) faydalanmasına olanak tanıyan haklardır. Şahsi mülkiyet hakkı, ayni mülkiyet haklarından farklı olarak bir taşınmazın diğerine sağladığı bir hak değil, bir taşınmazın bir şahsa sağladığı haklardır. Özetle bu haklar bir şahıs lehine kurulur ve şahıs, özel ya da tüzel kişi olabilir. Şahsi irtifak hakkı çeşitleri: İntifa hakkı, Sükna (oturma) hakkı, Üst (inşaat) hakkı, Kaynak hakkı ve diğer irtifaklardır. Buna göre, irtifak hakkının sahibi, üzerinde irtifak hakkı sahibi olduğu taşınmazın malikinden, normal koşullarda kullanabileceği birtakım mülkiyet haklarını kullanmamasını istemeye yetki verir. Örneğin; bir arazinin sahibi, bir başka arazide geçit hakkı sahibi ise, üzerinde geçit hakkı kurulan yüklü arazinin sahibi, kendi arazisi üzerinde kurulan geçidi ekim biçim faaliyetlerinin bir parçası haline getiremez. Bu durumda, geçit hakkının sahibi, üzerinde geçit hakkı kurulan arazinin sahibinden, aslında mülkiyet hakkını kısıtlamasını istemektedir. Bu, bir irtifak hakkıdır. Sınırlı ayni haklar içinde değerlendirilen irtifak hakları, kişiye ve eşyaya bağlı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bu yazımızın konusunu ise kişiye bağlı irtifak hakları oluşturmaktadır.

İçindekiler

  1. Kişiye Bağlı İrtifak Hakları Türleri Nelerdir?

1.Kişiye Bağlı İrtifak Hakları Türleri Nelerdir?

Kişiye Bağlı Devredilebilen İrtifaklar

Üst Hakkı (İnşaat Hakkı) : Üst hakkı, başka birinin arazisi üzerinde inşaat yapabilme ya da mevcut bir yapıyı kullanabilme hakkı sağlar. Yani üst hakkının sahibi olan kimse, hangi arazide üst hakkı sahibi ise, o arazide istediği gibi inşaat yapabilme hakkına sahip olur. Üstelik yalnızca toprağın üstünü değil, altını kullanmaya da hak sahibi olur. Üst hakkı, bir irtifak hakkı olduğu için, hangi arazinin üzerinde kurulacak ise, o arazinin malikinin bunun için onayı ve tapu kütüğüne üst hakkının varlığını tescil etmesi gerekir. Zira irtifak hakları da ancak tapu kütüğüne tescil ile hüküm ve sonuç doğurur. Üst hakkı, taraflar aralarında başka bir hüküm kararlaştırmadıkça, mirasçılara geçer; ya da başkalarına devredilebilir.

Kaynak Hakkı: Başkasının arazisinden çıkan sudan yararlanma hakkı tanır.

Kişiye Bağlı Devredilemeyen İrtifaklar

Oturma (Sükna) Hakkı: Bu hak, yalnızca konut olarak kullanılmaya uygun bir taşınmaz üzerinde kurulabilir. Oturma hakkı sahibi, üzerinde sükna hakkı sahibi olduğu konutta, tıpkı o konutun maliki gibi oturabilir. Fakat bu hak, üst hakkının aksine mirasçılara geçmez, başkalarına devredilemez. Sadece gerçek kişiler için kurulabilmekte, tüzel kişiler bu haktan yararlanamamaktadır.

İntifa Hakkı: Bu hak, mülkiyet hakkının sağladığı olanaklara çok yakın bir olanak sahası sunar. Hatırlanacağı üzere, mülkiyet hakkının beraberinde getirdiği üç hak vardı: Kullanma, yararlanma, tüketme (usus, fructus, abusus). İntifa hakkı sahibi, yalnızca tüketme hakkına sahip değildir. Malı istediği gibi kullanır, fakat malın maliki değildir. Bu nedenle, mala zarar verme ya da yok etme ya da tüketme hakkına sahip değildir. Mülkiyet hakkı ile arasındaki tek fark budur. Bu nedenle, intifa hakkı ile mülkiyet hakkı, birbirine çok yakın olsa da, intifa hakkının sınırlı bir ayni hak olması nedeniyle farklı sonuçlar doğuran haklardır.